Aile tıpkı bir canlı gibidir. Nasıl bir organımız hasta olduğunda tüm bedenimiz etkileniyorsa aynı durum aile içinde yaşanan streste de gözlenebilir. Küçük ya da büyük bir psikososyal stres durumu ailede herkesi etkiler. Bu durumda çocukların da etkilenmesi kaçınılmazdır. Bu stres etkenlerini şu şekilde sıralayabiliriz:
• Bir yakının ya da arkadaşın ölümü
• Taşınma
• Ayrılık
• Boşanma
• Göç
• Ekonomik zorluklar
• Bedensel rahatsızlıklar
• Tabii afetler
• Sosyokültürel sorunlar
• Cinsel ya da fiziksel istismar
• Ebeveynlerdeki madde bağımlılığı
• Çocuğu yeterli ilgi ve sevgini verilmemesi
• Çocuğun sağlıklı bakımının yapılmaması
• Aşırı aile beklentisinin bulunması
• İşsizlik
• Yeni bir kardeşin doğumu
• Toplumu etkileyen stres faktörleri
• Suça bulaşma ya da sabıkalı olma
• İkinci evlilik
• Anne babanın aşırı koruması
• Çocuğu aşırı kontrol
• Okur-yazar olmama
• Okuldaki şiddet olayları
• Okul sorunları
• Eğitim sistemi ile ilgili sorunlar
Bu gibi stres durumlarında anne babada da şu psikolojik sorunlar oluşabilir. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:
• Anne babada depresyon
• Hayata karşı isteksizlik
• Kişisel bakımda azalma
• İş motivasyonunda azalma
• Konsantrasyon güçlüğü
• Çabuk sinirlenme
• Tahammülsüzlük
• Çocukların sevgi ve duygusal ihtiyaçlarını karşılayamama
• Yalnızlık eğilimi
• Sosyal çevrelerinde uyumsuzluklar
• Halsizlik
• Yorgunluk
• Madde bağımlılığına eğilim
• Aileye ayrılan vakitte azalma
Çocuklarda görülebilecek belirtiler şunlardır:
• Okul başarısında düşme
• Arkadaş ilişkilerinde sorunlar
• Sosyal faaliyetlere karşı ilgisizlik
• Özgüvende azalma
• Tahammülsüzlük
• Çabuk sinirlenme
• Çok fazla uyuma ya da uykusuzluk
• İştahta artma veya azalma
• Olayları olumsuz değerlendirme
• Yalnızlığa eğilim
• Karşı gelme
• Riskli davranışlar
• Madde kullanımına eğilim
• Her şeyden çabuk sıkılma
• Sevdiklerinin başına bir şey gelecek korkusu
• İçe çekilme ve sessiz sakin olmayı tercih etme
• Okula gitmek istememe
• Konuşamaya ve etkileşime isteksizlik
• Sese ya da olaylara aşırı uyarılma
• Öfke patlamaları
• Aşırı hareketlilik
Çocuklarda oluşabilecek psikiyatrik durumlar:
• Çöküntü
• Travma sonrası stres bozukluğu
• Altını ıslatma, kirletme
• Tik bozuklukları
• Kekeleme
• Konuşma bozuklukları
• Davranış değişiklikleri
• Tepkisel bağlanma bozukluğu
• Kaygı bozuklukları
• Uyku bozuklukları
Genel olarak her yaşta çocuklar için yapılması gerekenler:
• Çocuklar olabildiğince stres etkeninden korunmalı
• Anne ve baba çocuk etkilendiği takdirde vakit kaybetmeden yardım almalı
• Çocuğa yönelik sevgi ve destek mesajları artırılmalı
• Okul ve öğretmenle irtibata geçerek destek okulda da devam etmeli
• Oluşabilecek madde bağımlılığı davranışları için çocuğun davranışları takip edilmeli
• Anne, baba çocuğun kendisini ifade etmesine, duygularını paylaşmasına yardım etmeli
• Çocuk sosyal faaliyetlere yönelmeli
• Dinlenmeye ve stres azaltıcı ortam hazırlamaya dikkat edilmeli
• Moral ve motivasyon artırıcı kişilerle görüşülmeye dikkat edilmeli
• Önceden tahmin edilebilecek durumlar için önlem alınmalı
Kaynakça: Aile Eğitim Ansiklopedisi
|
